Kunstschilder in Zoutelande

Zoutelande omstreeks 1910 een klein dorpje op Walcheren, gelegen aan zee.

Ten noorden bevond zich de mondaine badplaats Domburg, waar de Europese adel kuurde en waar kunstschilders van de rust en het beroemde Zeeuwse licht kwamen genieten. Het waren die kunstschilders die ook Zoutelande ‘ontdekten’ en bekendheid gaven als badplaats.

 

Een van de eersten die in Zoutelande neerstreek was Ferdinand Hart Nibbrig. Het is niet helemaal duidelijk hoe Hart Nibbrig in Zoutelande terecht is gekomen. Misschien werd hij getipt door Jacoba van Heemskerck, die van 1901-1904 leerlinge van hem was. Jacoba was bevriend met Marie Tak van Poortvliet. Marie en Jacoba logeerden in 1906 in het badhotel in Domburg.

Ferdinand Hart Nibbrig 1866-1915

Maar het licht meer voor de hand dat zijn vriend Jan Toorop hen ervan wist te overtuigen dat hij beslist eens naar Domburg moest komen. Toorop kwam er vanaf 1903 jaarlijks, samen met o.a. Piet Mondriaan, Charlie Toorop en Willem Vaarzon Morel om enkelen te noemen.

Hart Nibbrig, die voor zijn komst naar Zoutelande de zee bezocht in Oostvoorne en Vlieland, heeft misschien gekozen voor Zoutelande uit artistieke overwegingen, maar wellicht ook vanwege de aanwezigheid van Toorop en andere kunstschilders.

In het jaar 1910 kwam Hart Nibbrig naar Zoutelande met zijn gezin. Al veel eerder had hij plannen om naar Walcheren te gaan maar het was daar ‘ moeilijk of niet onder dak te komen’, aldus zijn schrijven naar vrienden. Pas 6 jaar later, in juni 1910 kocht hij een stuk grond, gelegen in de duinen, en vroeg timmerman Gerard Sturm er een huis te bouwen. Dit huis "Santvlucht" genaamd , was het eerste huis in de duinen van Zoutelande en het staat er nog steeds. Het stond voor een kunstschilder op een ideale plek: bovenop de duinen, een plaats die hij vaak als standpunt voor zijn schilderijen koos. Gedurende de laatste vijf zomers van zijn leven, die hij in Zoutelande doorbracht, werd de trend die in Oostvoorne en Vlieland was ingezet, verder volmaakt.

 

Maar niet alleen de zee en landschap werden door Hart Nibbrig uitgebeeld. Hij had altijd al mensen geschilderd en de bevolking van Zoutelande was een gewild object. Hij portretteerde verschillende inwoners van Zoutelande, waarbij hij vaak een voorkeur had voor markante personages, zoals ‘Lange Kees’. Deze Cornelis de Vis was een bekende verschijning in het dorp vanwege zijn lengte. Hij moest bukken om door de deur van zijn huisje naar binnen te gaan een zaagde een gat in de wand van de bestee zodat hij zijn benen kon strekken.

Samen met zijn vrouw ,Suzanna Bakker, was het tweetal opgenomen in het Diaconie Armhuis. Cornelis en zijn vrouw leefden van de ondersteuning, iedere dag troffen Kees en een aantal andere armlastige inwoners van Zoutelande elkaar in de duinen om er het wel en wee van het dorp te bespreken. De meeste van de door Hart Nibbrig geschilderde Zeeuwen woonden rond de kerk. Dat was ook, naast strand en duinen, de buurt waar veel schilders hun ezels neerzetten. Ook Hart Nibbrig heeft de kerk van Zoutelande tot onderwerp van schilderijen gemaakt. 

Lange Kees, ansichtkaart, particuliere collectie

 

Voor het poseren betaalde hij een dubbeltje per uur, wat in die tijd een groot bedrag was. Schoolmeisjes stonden urenlang doodstil in de duinen terwijl de schilder zijn werk deed en renden daarna naar huis om hun loon van die dag aan hun ouders te geven. De poserende kinderen waren echter niet te herkennen op de schilderijen het ging Hart Nibbrig meer om de synthese van figuren en achtergrond. Zoals te zien is op het schilderij " Duinvlindertjes". Aangezien de meeste inwoners van Zoutelande in die tijd Landarbeiders waren, was elke cent welkom. De beloning was ongetwijfeld ook de reden waarom Hart Nibbrig een aantal personen zoals Willem Flipse, Neeltje Melis, Oude Martine en Lange Kees bereid vond om voor hem te poseren.

Duinvlindertjes, olieverf op doek, circa 1912

Maar verder dan dat ging de relatie van de schilder met de lokale bevolking niet. Er zijn maar heel weinig verhalen van Hart Nibbrigs omgang met de inwoners van het dorp en als ze er al zijn betreft het een relatie met louter artistieke motieven. Hij zocht de rust om zich geheel aan het schilderen te wijden. Dit blijkt ook uit een briefkaart naar een bevriende criticus dat hij blij is al zijn dagelijkse beslommeringen achter zich te kunnen laten en naar Zoutelande af te reizen, waar hij weer geregeld zou kunnen werken. Er was ook een wereld van verschil tussen de schilder en de plaatselijke bevolking. De Zoutelandenaren tolereerden Nibbrig weliswaar, maar velen zullen hem ongetwijfeld een rare eend in de bijt hebben gevonden. Hart Nibbrig sprak de taal van de mensen niet en kende hun gewoontes en levens omstandigheden onvoldoende om aansluiting bij hen te vinden. Bovendien bevonden zich in Domburg collega-schilders en andere vrienden waar hij mee omging en die meer tot zijn leef wereld behoorden.

In 1911 nam Jan Toorop geheel voor eigen rekening het initiatief tot de bouw van een tentoonstellingsgebouwtje in Domburg. Vanaf 1911 tot 1920 werden daar jaarlijks tentoonstellingen gehouden, ook Hart Nibbrigs werk was daar aanwezig in de jaren 1911-1916 met o.a. de volgende schilderijen:

Zoutelande (f 400,-); Vriendinnetjes (f 600,-); Zon en Wind (f 400,-);

Oude Zeeuw (f 250,-); Grijze dag (f 200,-); Dorpstraatje (f 200,-);

Achter’t duin (f 120,-)

(Uit tentoonstellingscatalogus Domburg 1911, ZDC Middelburg)

Enkele schilderijen die vermeld zijn in "Zomers in Zoutelande":

Zoutelande, olieverf op paneel, particuliere collectie

Gezicht in een straatje van Zoutelande, kleurpotlood, collectie Rijksmuseum, Amsterdam

Gezicht op Zoutelande, olieverf op doek, particuliere collectie

Oude Martine, olieverf op doek, particuliere collectie

Breiend meisje uit Zoutelande, olieverf op doek, particuliere collectie

Zoutelande, olieverf op doek, Centraal museum, Utrecht

Kerk in Zoutelande, olieverf op doek, particuliere collectie

Schilders voor het tentoonstellingsgebouwtje in Domburg, Hart Nibbrig 4e van links

( Foto Zeeuws Documentatiecentrum Middelburg 1912)

 

Hoewel Hart Nibbrig de bekendheid van Mondriaan een Toorop nooit heeft kunnen evenaren, is hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Nederlandse schilderkunst. Rond de eeuwwisseling was de behoefte aan nieuwe artistieke impulsen groot. Het streven naar o.a. een heldere, lichtere weergave- tegenstrijdig aan de heersende traditionele normen voor de schilderkunst- spelde daarbij een grote rol. Hart Nibbrig vond op Walcheren bevrediging voor dit artistieke streven. De zee , zon en het licht vormden de onderwerpen van zijn schilderijen, zowel zijn landschappen als in zijn portretten van de plaatselijke bevolking.

Op 12 oktober 1915 overleed Hart Nibbrig op 49 jarige leeftijd na een langdurige ziekte.

Bronnen:

Zomers in Zoutelande, Ferdinand Hart Nibbrig en Zeeland, Annick Rootsaert, Zeeuwse Katernen, 1997. De serie Zeeuwse Katernen is een uitgave van de Stichting Zeeuwse Katernen. In deze serie verschijnen kunsthistorische opstellen en studies, die betrekking hebben op het kunstenaars leven in Zeeland.

Zoutelande door de Eeuwen heen, N.Smeets, 1977

Kunstschilders in Zoutelande